กระเพาะปัสสาวะอักเสบ

ถ้าพูดให้ถูกต้อง กระเพาะปัสสาวะอักเสบหมายถึงการอักเสบของกระเพาะปัสสาวะ แต่ในความเป็นจริงกระเพาะปัสสาวะอักเสบอาจใช้ในกรณีการติดเชื้อในปัสสาวะ ซึ่งหมายถึงการติดเชื้อในรูปแบบใดก็ตามในระบบทางเดินปัสสาว โดยไม่จำเป็นต้องเป็นกระเพาะปัสสาวะอย่างเดียว

สาเหตุคืออะไร?

กระเพาะปัสสาวะอักเสบเกิดขึ้นได้เมื่อมีเชื้อแบคทีเรียเข้าไปในกระเพาะปัสสาวะ ผ่านทางท่อปัสสาวะ มีผู้หญิงถึงร้อยละ 80 ที่เคยเป็นโรคนี้ในช่วงใดช่วงหนึ่งของชีวิต ซึ่งสาเหตุแรกและเด่นชัดที่สุดก็เนื่องมาจากท่อปัสสาวะในผู้หญิงนั้นสั้นกว่ามากและสัมผัสกับภายนอกมากกว่าในผู้ชาย ท่อปัสสาวะของผู้หญิงมีรูเปิดใกล้กับช่องคลอด ในขณะที่ท่อปัสสาวะของผู้ชายนั้นยาวลงมาจนถึงปลายองคชาติ

 

สาเหตุของกระเพาะปัสสาวะอักเสบได้แก่

  • การตั้งครรภ์ ผู้หญิงจำนวนมากที่ไม่เคยเป็นโรคกระเพาะปัสสาวะอักเสบมาก่อน กลับพบว่าตนเองเป็นโรคกระเพาะปัสสาวะอักเสบหลายต่อหลายครั้งในขณะตั้งครรภ์ มีผู้หญิงจำนวนเล็กน้อย (น้อยกว่าร้อยละ 20) มีเชื้อแบคทีเรียในปัสสาวะตลอดเวลา และในกลุ่มนี้เองที่มักเป็นโรคกระเพาะปัสสาวะอักเสบขณะตั้งครรภ์ กระเพาะปัสสาวะอักเสบไม่ได้มีผลเสียต่อการตั้งครรภ์หรือต่อเด็กทารกในครรภ์เป็นพิเศษ แต่การเป็นโรคกระเพาะปัสสาวะอักเสบเฉียบพลันอาจทำให้คลอดก่อนกำหนดได้
  • เพศสัมพันธ์ หากมีสารหล่อลื่นในช่องคลอดไม่เพียงพอในขณะมีเพศสัมพันธ์ อาจทำให้เกิดการเสียดสีและความเสียหายต่อท่อปัสสาวะและกระเพาะปัสสาวะ ซึ่งส่งผลให้เกิดกระเพาะปัสสาวะอักเสบได้ ตามปกติฮอร์โมนเอสโตรเจนเป็นตัวกำหนดว่าช่องคลอดจะสามารถสร้างสารหล่อลื่นตามธรรมชาติได้มากน้อยเพียงใด แต่ฮอร์โมนนี้ก็ลดลงเรื่อยๆหลังจากหมดประจำเดือน ซึ่งก็เป็นสาเหตุที่ผู้หญิงวัยหมดประจำเดือนที่ยังมีเพศสัมพันธ์อยู่เป็นโรคกระเพาะปัสสาวะอักเสบได้บ่อยๆ
  • นิสัยทางสุขอนามัยการเข้าห้องน้ำที่ไม่ดี เนื่องจากทวารหนักอยู่ใกล้กับช่องคลอด เด็กผู้หญิงทุกคนควรได้รับการสอนเกี่ยวกับหลักการเบื้องต้นด้านสุขอนามัยเมื่อเข้าห้องน้ำตั้งแต่เล็กๆ สิ่งที่สำคัญที่สุดที่ต้องจำไว้ก็คือควรเช็ดจากหน้าไปหลัง ห้ามเช็ดย้อนจากหลังไปหน้า เพื่อป้องกันเชื้อแบคทีเรียอันตรายจากทวารหนักเข้ามาในบริเวณช่องคลอดและเข้าไปสู่ท่อปัสสาวะจนไปถึงกระเพาะปัสสาวะ
  • การมีปัสสาวะค้างเหลือในกระเพาะปัสสาวะ ผู้สูงอายุจำนวนมากไม่สามารถถ่ายปัสสาวะออกให้หมดจากกระเพาะปัสสาวะได้ ซึ่งภาวะนี้เรียกว่าการตกค้างของปัสสาวะ การที่ปัสสาวะออกจากกระเพาะปัสสาวะไม่หมดนั้นทำให้ปัสสาวะที่คงเหลือค้างอยู่เกิดการติดเชื้อแบคทีเรียได้ง่าย ทำให้เป็นกระเพาะปัสสาวะอักเสบ การรีบเข้าห้องน้ำให้เสร็จอย่างรวดเร็วเป็นการกระทำที่ไม่ดี คนทุกคน ไม่ว่าจะวัยใดก็ตาม ควรใช้เวลาอยู่ในห้องน้ำเพื่อถ่ายปัสสาวะจนกว่าจะแน่ใจว่าถ่ายปัสสาวะออกมาได้หมดแล้วทุกครั้งที่เข้าห้องน้ำ

มีอาการอะไรบ้าง?

ใครก็ตามที่เคยเป็นโรคกระเพาะปัสสาวะอักเสบเฉียบพลันจะเข้าใจอาการของโรคนี้ดี และเมื่อมีอาการอีกก็จะไปพบแพทย์อย่างรวดเร็ว อาการที่เกิดขึ้นเป็นอย่างแรกและเด่นชัดที่สุดคือรู้สึกปวดปัสสาวะมากและบ่อย แต่เมื่อไปเข้าห้องน้ำกลับถ่ายปัสสาวะได้เพียงปริมาณเล็กน้อยเท่านั้น และตามมาด้วยอาการเจ็บอย่างรุนแรง บางครั้งอาจมีเลือดปนออกมาในปัสสาวะได้ อาจมีอาการปวดท้องน้อยรวมทั้งอาการครั่นเนื้อครั่นตัวร่วมด้วยได้

วินิจฉัยอย่างไร?

สิ่งที่แพทย์จะทำเป็นอย่างแรกคือตรวจปัสสาวะซึ่งจะถูกส่งไปวิเคราะห์ทางห้องปฏิบัติการ มีคนจำนวนเล็กน้อยที่เป็นทุกข์จากอาการของโรคกระเพาะปัสสาวะอักเสบซ้ำแล้วซ้ำอีกถึงแม้จะตรวจไม่พบหลักฐานการติดเชื้อจากปัสสาวะก็ตาม ซึ่งในผู้ป่วยเหล่านั้น ควรได้รับการตรวจสอบเพิ่มเติม

กระเพาะปัสสาวะอักเสบรักษาอย่างไร?

เมื่อตรวจพบเชื้อแบคทีเรียที่เป็นสาเหตุของการติดเชื้อแล้ว การรักษาที่ควรทำคือการได้รับยาปฏิชีวนะเป็นเวลาอย่างน้อย 5 วัน ซึ่งการได้รับยาปฏิชีวนะให้ครบถ้วนนั้นเป็นสิ่งที่จำเป็นอย่างยิ่ง ถึงแม้อาการจะหายไปก่อนแล้วก็ตาม การได้รับยาไม่ครบถ้วนอาจทำให้อาการเกิดเป็นซ้ำขึ้นมาอีกได้เนื่องจากยังมีเชื้อแบคทีเรียหลงเหลืออยู่ในกระเพาะปัสสาวะ คนทั่วไปมักจะอาการดีขึ้นอย่างรวดเร็วภายใน 24 ถึง 48 ชั่วโมงหลังเริ่มใช้ยาปฏิชีวนะ

วิธีดูแลตัวเอง ซึ่งอาจช่วยลดโอกาสเกิดโรคกระเพาะปัสสาวะอักเสบได้

  • ดื่มน้ำมากๆเพื่อให้ไตขับปัสสาวะออกมาอย่างสม่ำเสมอ โดยแนะนำให้ดื่มน้ำเปล่าหรือน้ำแครนเบอร์รี่
  • เข้าห้องน้ำเพื่อถ่ายปัสสาวะให้เร็วที่สุดหลังจากมีเพศสัมพันธ์เพื่อขับเชื้อแบคทีเรียที่เป็นอันตรายที่อาจเข้ามาในท่อปัสสาวะเมื่อขณะมีเพศสัมพันธ์
  • ใช้สารหล่อลื่นเพิ่มเติมในขณะมีเพศสัมพันธ์หากมีอาการช่องคลอดแห้ง
  • เมื่อเข้าห้องน้ำ ควรเช็ดจากด้านหน้าไปหลังเสมอเพื่อให้เช็ดช่องคลอดก่อนทวารหนัก ไม่ควรเช็ดย้อนจากหลังไปหน้าโดยเด็ดขาด
  • หากรู้สึกว่าเริ่มมีอาการของโรคกระเพาะปัสสาวะอักเสบ ควรรีบดื่มน้ำให้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้เพื่อให้ไตขับปัสสาวะออกมามากๆ และไปพบแพทย์ให้เร็วที่สุดเท่าที่จะทำได้
  • ในช่วงเริ่มแรกของกระเพาะปัสสาวะอักเสบ มักมีอาการปวดและรู้สึกไม่สบายตัวอย่างรุนแรง อาจใช้วิธีเข้านอนพร้อมทั้งใช้กระเป๋าน้ำร้อนประคบเพื่อบรรเทาอาการไปก่อนก็ได้